Boekbesprekingen
 
Titel: Mysteries in de natuur
Auteur: John Downer (vertaald uit het Engels door Kees van den Heuvel)
Ondertitel: Verborgen krachten van dieren en planten
Uitgeverij: Bosch en Keuning, Baarn
Formaat: 190 pag. 25,5 x 20 cm, geb.
ISBN: 90 246 0555 5
Prijs: ƒ 39,90
Dit boek is gebaseerd op de BBC-serie Supernatural en geeft een verbazingwekkende verzameling dieren en planten, die over onverklaarbare, mysterieuze krachten en eigenschappen beschikken. Hoe ongeloofwaardig sommige van deze verhalen lijken, ze zijn alle gebaseerd op de laatste wetenschappelijke inzichten. Het zicht, gehoor en de reuk van veel dieren zijn stukken beter dan die van mensen. Hoeveel beter blijkt onder meer uit de sterke staaltjes, die zijn te vinden in het hoofdstuk over bovenzintuiglijke waarneming, zoals planten die praten met insecten. In de volgende hoofdstukken volgt een stoet van bizarre en prachtige wezens. Van dieren die zich genezen met kruiden tot Afrikaanse vissen, die telepathie toepassen en hagedissen die op water lopen. Het boek gaat ook in op geheimzinnige, verborgen krachten van dieren: de navigatie van vogels, het vermogen om het weer te voorspellen en zelfs aardbevingen te lokaliseren. Ook wezens uit een andere tijdwereld komen aan de orde: insecten waarvan het leven samengebald is in enkele minuten en reptielen voor wie de tijd vrijwel stilstaat. Zo passeren talloze verbluffende voorbeelden van mysterieuze krachten uit de natuur de revue in een combinatie van indrukwekkende foto's en fascinerende tekst.
De auteur, John Downer, studeerde zoölogie en was jarenlang werkzaam als bioloog voor de BBC. Hij heeft enkele bekroonde natuurfilms gemaakt en de daarbij behorende boeken. Tegenwoordig heeft hij zijn eigen productiemaatschappij voor natuurfilms. Hij is tevens natuurfotograaf en heeft vele foto's gemaakt die in het boek staan.
Dit boek behandelt het mysterieuze gedrag van alle dieren, dus niet alleen van aquarium- en terrariumdieren, maar ook andere dieren als olifanten en vogels. Misschien niet echt een boek voor een aquarist, maar het mag zeker niet op de boekenplank ontbreken bij degenen die geïnteresseerd zijn in ogenschijnlijk onverklaarbare krachten van de natuur.
 
Titel: Giftige plantengids
Subtitel: Alle giftige tuin-, kamer- en wilde planten
Auteur: M. DeCleene
Uitgever: Tirion, Baarn
Formaat: 12,5 x 20 cm, 273 pagina's, gebonden, met 200 kleurenfoto's
ISBN: 90-5210-308-9
Prijs: ƒ 69,50
Getuige de drie pagina's lange literatuurlijst heeft de Belgische professor DeCleene heel wat literatuuronderzoek verricht om dit nuttige, maar wat hij noemt bescheiden naslagwerk samen te stellen. Het boek bevat achtereenvolgens: enige korte inleidingen over vergiftigingen door planten, wat te doen bij vergiftiging en een indeling van de plantengifstoffen. Dan volgt de hoofdmoot: 200 pagina's beschrijvingen van giftige planten, incl. foto's. Daarna nog 10 pagina's over verdachte planten, een overzicht in tabelvorm van alle giftige planten (en de diersoorten waarvoor ze giftig zijn), een verklarende woordenlijst en registers van wetenschappelijke termen en plantennamen. Van de ruim 300 beschreven plantensoorten wordt vermeld: de belangrijkste botanische eigenschappen, welke plantendelen giftig zijn voor mensen of dieren, welke gifstoffen erin voorkomen, de vergiftigingsverschijnselen, behandeling, voorzorgsmaatregelen en gebruiksmogelijkheden. Uit statistische gegevens blijkt dat vooral kinderen onder de vier jaar slachtoffertjes zijn van vergiftiging door het eten van bessen, blad of bloemen. Planten die giftig zijn voor mensen, hoeven dat nog niet te zijn voor dieren en omgekeerd. 'In wezen zijn alle stoffen giftig en geen enkele is zonder gif; alleen de dosis bepaalt of een stof giftig is' en veel giftige stoffen bezitten een geneeskrachtige werking indien in kleine doses toegediend!
Heel handig is dat behalve de wetenschappelijke plantennaam ook telkens de Nederlandse naam vermeld wordt. Een klein schoonheidsfoutje: van de zwaluwtong staat de foto op zijn kop. En van enige plantensoorten, o.a. boerenwormkruid, waterpeper en wilde ridderspoor, is de wetenschappelijk naam afwijkend van de naam die is vermeld in het eerder in 2000 verschenen Flora van de lage landen. Bij giftigheid voor dieren worden uiterst zelden vissen, amfibieën of reptielen vermeld: pijpbloem is giftig voor kikkers en wortels van torkruidsoorten zijn giftig voor vissen. Maar verder worden vooral mensen, paarden, runderen, schapen, geiten, varkens, konijnen, honden, katten en vogels genoemd. Niettemin een zeer nuttig naslagwerk!

Aqualog referentie voor vakman en liefhebber
De ervaring met de Aqualog boeken van A.C.S. Verlag is goed. De boeken maken een betrouwbare indruk en zijn ruimschoots voorzien van illustraties. Ulrich Glaser, oprichter van Aquarium Glaser, werd bij importen steeds vaker geconfronteerd met het probleem dat bepaalde vissen niet op naam gebracht konden worden. Ten dele omdat het inderdaad onbekende soorten kon betreffen, maar grotendeels omdat goede toegankelijke literatuur als referentie ontbrak.
Met een aantal medewerkers heeft hij zich ten doel gesteld om zoveel mogelijk vissen en in elk geval alle aquariumvissen/siervissen groepsgewijs te portretteren. Vanwege uitgebreide contacten aldaar ging naar Zuid-Amerika de eerste aandacht uit. Inmiddels is er een gestaag groeiende reeks tweetalige naslagwerken, Aqualog Lexikon geheten, waarvan hieronder een overzicht is opgenomen.
  1. Glaser, Loricariidae: All L-numbers
  2. Glaser, South American Cichlids 1
  3. Glaser, South American Cichlids 2
  4. Glaser, All Corydoras
  5. Glaser, South American Cichlids 3
  6. Schäfer, All Labyrinths
  7. Seegers, Old World Killis 1
  8. Seegers, Old World Killis 2
  9. Kempkes & Schäfer, All Livebearers
  10. Göbel & Mayland, Diskus & Angels (= South American Cichlids 4)
  11. Bernhardt, Goldfish and Fancy Goldfish
  12. Schraml, African Cichlids 1: Mbuna
  13. Hieronymus, All Rainbow Fishes
  14. Seegers, New World Killis
  15. Ross & Schäfer, Freshwater Stingrays
  16. Schraml, African Cichlids Malawi 2
Het is goed om deze onderneming hier te vermelden. We bespreken nu echter enkele 'specials' van beperktere omvang, die speciaal voor de aquaristische praktijk zijn samengesteld:
 
Titel: The most beautiful L-numbers
Auteur: Ulrich Glaser Sr.
Formaat: 48 pagina's, A4, gebonden
Serie: Aqualog Special
Uitgever: A.C.S. Verlag
ISBN: 3 931702 34 0
Prijs: DM 29,80 (= ong. ƒ 40,00)
Het boek geeft als basis eerst algemene informatie over de familie Loricariidae. Hoe zijn de L-nummers ontstaan en wat zijn eigenlijk die L-nummers? In 1988 begonnen verschillende onbekende meervallen binnen te komen. Rainer Stawikowski kwam toen op het idee om een nieuwe Loricaria-achtige soort het nummer L1 te geven. Er volgden er meer. Dan wordt overgestapt naar de aquaristiek: wat is een goede bak voor Loricariidae? Soorten uit poelen of kleine waterloopjes verdragen of behoeven warm water; andere soorten komen uit koelere stroomversnellingen, met zuurstofrijk water dus, en sommige leven zelfs in brak water. Eisen voor het onderkomen verschillen dus, maar wortelhout is altijd gewenst. Vervolgens worden behandeld: gedrag tegenover andere vissen, verzorging en voeding (hout is niet alleen nodig voor de algbegroeiing, maar alle soorten raspen ook hout ter consumptie) alsmede de kweek (met goede illustraties van sekseverschillen). In het boek is een affiche van ong. 55 x 80 cm met 64 foto's bijgevoegd. Ook een (oorspronkelijke) Duitse uitgave is beschikbaar. Redactioneel valt wel te merken dat productie en vertaling in Duitsland gebeurden, bv. met woordafbreking en spelling van de verleden tijd, maar wie daarop let is een kniesoor (dat ben je als recensent ook wel een beetje, anders houd je alleen een verkooppraatje, wat ik voor dit boek trouwens wel wil doen.) De liefhebber van meervallen of van Zuid-Amerikaanse biotopen heeft hieraan een nuttig en fraai boek.
 
Titel: Breathtaking rainbows
Auteur: Harro Hieronymus
Formaat: 48 pagina's, A4, gebonden
Serie: Aqualog Special
Uitgever: A.C.S. Verlag
ISBN: 3 931702 51 0
Prijs: DM 29,80 (= ongeveer ƒ 40,00)
Nog een 'special' voor de aquarist. Harro Hieronymus, oprichter van het Internationale Regenbogen-Gezelschap IRG, is een doorkneed aquarist en liefhebber van regenboogvissen. Bij de auteursintroductie staat in plaats van zijn portret tot mijn genoegen een foto van de prachtige Melanotaenia boesemani, vernoemd naar oud-conservator Boeseman van het Leids Museum. Ook hierbij een affiche met dank aan fotografen vanaf Gerald Allen & Neil Armstrong (jawel) tot en met Wim Tomey & Uwe Werner. Zo'n tot boekformaat opgevouwen fotoposter is kenmerk van de reeks Aqualog Special of Aqualog Spezial. De boeken zijn ofwel in het Duits ofwel in het Engels verkrijgbaar. Uoor de Engelse uitgave geldt overigens weer hetzelfde als wat ik bij L-numbers opmerkte. Begonnen wordt met basisinformatie: Wat zijn regenboogvissen en waar komen ze voor? Het gaat om enkele tot het zoete water doorgedrongen families van de koornaarvissen ofte wel Atheriniformes met als verspreidingsgebied oostelijk Indonesië, Nieuw-Guinea, Australië en Madagascar: sommige Atherinidae, voornamelijk Melanotaeniidae, ook Telmatherinidae, Pseudomugilidae en Bedotiidae. Vervolgens wordt aandacht besteed aan aquariuminrichting, waterbeheersing, voeding, verzorging en kweek, opfok van de jongen, quarantaine en ziekten. Ten slotte een overzicht van de fraaiste soorten met soms afwijkende kleurvormen en aandacht voor bedreigde soorten. Kortom, weer echt een begeerlijk bezit en zeker nuttig voor de liefhebber.