Perfecte partners

Tekst en foto's: Peter Wirtz (vertaling: Henk Alblas)

Zoals de beter bekende anemoonvissen leven ook veel garnalen tussen de tentakels van zeeanemonen. Ze hebben daarvan een reeks van voordelen. Maar profiteren de anemonen ook van hun bewoners?

 
De garnaal Perictemenes yucatanicus levert stikstof voor de symbiotische plantencellen in de zeeanemoon Condylactis gigantea
De uit de zeeanemonen genomen garnalen worden onmiddellijk door vissen opgevreten, terwijl garnalen tussen de netelende tentakels van de anemonen tegen deze rovers beschermd zijn. Het voordeel - als er trouwens sprake is van een voordeel, dat de anemonen van hun garnalen hebben - was tot heden (2005) onbekend. Stephen Spotte van Marine Science Centre in Connecticut, USA, kon een volledig onbekende weg aantonen, waarom de anemonen van hun symbiotische garnalen profiteren. Het weefsel van veel zeeanemonen bevat zoöxanthellen, nietige eencellige planten, die aminozuren door fotosynthese opbouwen. Van de door zoöxanthellen geproduceerde zuurstof en aminozuren hebben ook de zeeanemonen profijt. Zeeanemonen met zoöxanthellen ontvangen meer dan de helft van hun energiebehoefte van de nietige plantencellen in hun weefsel.

 
Gobius bucchichii is de enige 'anemoonvis' in de Middellandse Zee		  
De krab Inachus phalangium doet waarschijnlijk hetzelfde voor de wasroos Anemonio viridis		  
 
De fotosynthese van de zoöxanthellen is echter gelimiteerd door stikstof. Het stikstofgehalte van het zeewater is normaliter zeer laag en een toegift van stikstof in de vorm van ammoniak bijvoorbeeld, leidt tot een verhoogde productie van aminozuren door de zoöxanthellen. Bijna alle zeedieren scheiden met hun urine ammoniak uit. Kan het zijn, dat de ammoniakuitscheiding van de symbiotische garnalen de zeeanemonen van nut is?

 
Metingen van het ammoniakgehalte van het zeewater tussen de tentakels van de Caraibische reuzenanemoon Condylactis gigantea met symbiotische Perictemenes yucatanicus-garnalen en de vergelijking met zeeanemonen zonder symbiotische garnalen toonden inderdaad aan, dat de aanwezigheid van garnalen het ammoniakgehalte van het water tussen de tentakels van de anemoon verhoogt. De garnalen leveren stikstof voor de plantencellen, die de anemonen voeden! Het ziet er dus zo uit, dat de garnalen werkelijk voor de ontvangen bescherming betalen. Echter in een iets ongewone valuta!
In de Middellandse Zee leven drie garnaalsoorten, Perictemenes amethysteus, P. scriptus en P. aegyleos, de krab Inachus phalangium en de vis Gobius bucchichii tussen de tentakels van zeeanemonen, zoals die van de wasroos Anemonia viridis. Ook zij leveren waarschijnlijk stikstof voor de zoöxanthellen van hun gastanemoon, doch tot heden heeft niemand dat gemeten.