NBAT - het Aquarium: Caulerpa

Een voor Madeira nieuwe Caulerpa-soort

Tekst en foto's: prof. dr. Peter Wirtz, vertaling: Henk Alblas

De meeste van de ongeveer 7.000 soorten groenalgen (Chlorophyta) leven in het zoete water.


Esthetische vormen: Caulerpa webbiana

Slechts rond 12% van de groenalgen hebben zich in zee gevestigd. Ze zijn groen, terwijl geen ander pigment de groene kleur van het chlorofyl overdekt. Het bij zeeaquaristen bekendste geslacht is natuurlijk Caulerpa.


	Nieuw voor de Madeira Archipel: Caulerpa racemosa (foto van Gran Canaria)

Verscheidene van de wereldwijd ongeveer 75 soorten zijn uitstekende aquariumplanten, die vaak zo goed groeien, dat men ze regelmatig moet uitdunnen. Het meest worden Caulerpa taxifolia en Caulerpa prolifera in aquaria gehouden. Caulerpa taxifolia heeft een treurige bekendheid gekregen, omdat deze aquariumplanten in de Middellandse Zee zijn beland en zich daar reeds over vele vierkante kilometers hebben uitgebreid. Van nature kwam alleen Caulerpa prolifera in de Middellandse Zee voor. Caulerpa racemosa is rond 1950 vanuit de Rode Zee geëmigreerd en bevindt zich thans ook in het zuidoosten van de Middellandse Zee.

Caulerpa-soorten vermeerderen zich zowel op ongeslachtelijke wijze (via lange horizontale loten) als op geslachtelijke wijze. Precies zoals bij de koralen is het laten vrijkomen van geslachtsproducten bij de individuen van gelijke soort op elkaar afgestemd om de waarschijnlijkheid van de bevruchting in het vrije water te verhogen. Als de geslachtscellen in het vrije water zijn vrij gelaten, sterft het grootste gedeelte van de ouderlijke planten af, hetgeen in het aquarium tot problemen kan leiden. Bij de Madeira Archipel (Madeira en de daarvoor gelegen Desertas-eilandjes en het 50 km noordoostelijk liggende buureiland Porto Santo) zijn drie Caulerpa-soorten geregistreerd. Kort geleden (2008) heb ik een nieuwe, vierde soort ontdekt.


Caulerpa prolifera is de meest voorkomende soort bij Madeira

Caulerpa prolifera is de meest voorkomende soort bij Madeira. Op de zandbodem vanaf ongeveer 10 meter diepte bedekt ze vaak grote oppervlakten. Deze soort is ook voor onverwarmde zeeaquaria goed geschikt. In de winter kan het water bij Madeira tot 16 graden Celsius koud worden. De Caulerpa-weiden zien er dan wel duidelijk bleker en dunner uit, maar doorstaan deze temperaturen echter probleemloos.


Caulerpa webbiana		Caulerpa webbiana

De fijn geveerde soort Caulerpa webbiana groeit op rotsbodems, vanaf het ondiepe water tot ongeveer zo'n 50 meter diepte. Ze komt eveneens zeer vaak voor bij Madeira. Caulerpa peltata werd vroeger als een ondersoort van Caulerpa racemosa aangezien, maar is echter inmiddels als een eigen soort algemeen erkend. Ze is aan de knopvormige uitgroeisels gemakkelijk te herkennen. Bij de Madeira Archipel was ze tot nu toe slechts bij de Desertas-eilanden geregistreerd. Ze is echter op rotssubstraat aan de ruige noordkust van Madeira niet gezien.


	Aan de ruige noordkust van Madeira gefotografeerd: Caulerpa peltata

De tropische in vorm uiterst variabele soort Caulerpa racemosa, die eveneens voor het houden in een aquarium goed geschikt is, was tot nu toe bij Madeira nog niet geregistreerd. Bij een korte reis naar het buureiland van Madeira, Porto Santo in oktober 2004 stelde ik vast, dat deze soort, die er daar voorheen niet aanwezig was, nu in het rotsachtige getijdenbereik vaak voorkomt. Bij de Canarische eilanden komt deze soort op rotsen en op de zandbodem tot 50 meter diep water voor. De vraag of Caulerpa racemosa naar Porto Santo door mensen werd overgebracht of zijn verbreidingsgebied door de wereldomvattende opwarming naar het noorden heeft uitgebreid, is momenteel niet te beantwoorden.

In Polynesië wordt Caulerpa racemosa gegeten, zowel rauw als met geraspte kokos en in met kokosmelk klaargemaakte salade. Indien Caulerpa racemosa zich bij Porto Santo verder vermeerderd, zouden de daar aanwezige restaurants hun spijskaart spoedig met een ongewoon gerecht kunnen verrijken.