Terrariumbouw

Tekst en foto's: Eugène Bruins

Een terrarium kan in veel soorten en maten gekocht worden. Ook kan men het naar wens laten bouwen. Wat handiger personen kunnen zich wagen aan het zelf bouwen van een terrarium (of aquarium).
  Standaardterrarium
Standaardterrarium met de helft van een ventilatierooster met daaraan de lamp achter het reflectiekapje
Oefening baart kunst is hierbij een belangrijke regel. Het eerste zelf gebouwde terrarium is mogelijk niet echt functioneel, het zesde ziet er misschien al een beetje netjes uit. Hier staan vooral tips voor het snijden en verwerken van glas. Ook het ombouwen van een oud aquarium naar een terrarium wordt besproken.

Glas
Een veel gebruikt materiaal voor terrariumbouw is glas. Glas krast niet snel, maar is wel zwaar. Een vierkante meter glas weegt 2,5 kilo per millimeter glasdikte. Wie zelf glas wil snijden en lijmen, dient nieuw glas te gebruiken of oud glas goed schoon te maken. Plamuur- en kitresten kunnen worden weggestoken met een (stevig) scheermesje. Overig vuil en vet kan met een doekje of een plukje zeer fijne staalwol, gedoopt in terpentine of 'tri', worden verwijderd. Volg altijd de aanwijzingen op het etiket van deze middelen.

Planning
Maak een goede planning en een tekening. Over het formaat, het type opening (deur/schuifruit), de ventilatie en natuurlijk de glasmaten moet goed nagedacht worden.

Formaat
Plan hoe groot het terrarium moet worden, alvorens het te plaatsen. Bedenk hierbij hoe groot de volwassen dieren worden en welk gedrag ze doorgaans vertonen. Nog te vaak weet de nieuwe eigenaar van een klein moerasschildpadje of van jonge groene leguanen niet, waar hij aan begint. Stop jonge dieren echter niet in een te groot terrarium, waarin ze het voedsel niet kunnen vinden. Bodembewonende dieren eisen een groot bodemoppervlak, boombewoners willen juist een hoog terrarium. Actieve dieren hebben meer ruimte nodig dan rustige dieren.

Type opening
  Bovenkant oeverterrarium
Bovenzijde van een oeverterrarium met deksels. De hand van de verzorger lijkt nu op een roofvogel en kan stress veroorzaken.
Bedenk voor de bouw welk type opening geschikt is. Bij 'deksels' lijkt een mensenhand die van boven komt op bv. een roofvogel: een vijand voor veel dieren. Bij schorpioencn is een dergelijk deksel echter een extra veiligheidsmaatregel. Indien de voorruit verticaal tussen twee plastic u-profielen schuift, valt deze vanzelf dicht. Dit geeft vaak weinig kans op ontsnapping. Bij twee horizontaal schuivende voorruiten in een dubbel u-profiel kan een terrariumslot gemonteerd worden. Het diepste u-profiel wordt aan de bovenzijde gemonteerd, zodat de ruiten in de profielen kunnen worden gezet (eerst in de bovenste).
U-profiel  
Monteer het diepste, dubbele
u-profiel aan de bovenzijde.
Meet de maat van de schuifruiten pas, nadat de u-profielen zijn verlijmd. Met name slangen ontsnappen echter snel via een schuifruit die niet helemaal dichtgeschoven is. Verticale scharnieren voor 'klapdeuren' kunnen gemaakt worden van siliconenkit, versterkt met glasvezel. Ook pianoscharnieren worden gebruikt, zeker bij houten terraria. Draden en slangen voor apparaten en filters kunnen door een uit de boven- of achterruit gesneden hoek worden geleid. Dicht de kieren af met kit.

Ventilatie
In elk terrarium dient lucht te worden ververst, zodat kooldioxide-ophoping wordt vermeden. Goede ventilatie verhindert daarnaast condens en schimmelgroei. ln glazen terraria worden delen van de wand vervangen door metalen roosters, diamantgaas (ijzeren horregaas) of benzinegaas (zeer fijn metaalgaas).
Het effect wordt versterkt als in het rooster een aluminium reflectiekapje wordt gemonteerd met daarachter een lamp.
Spot  
Aan het metalen rooster hangt een spot achter een reflectiekapje. Dit zorgt voor een goede ventilatie.
De warme lucht om de lamp stijgt op, het terrarium uit. Verse lucht wordt o.a. voor het kapje aangevoerd. Deze ventilatie is zichtbaar als een lepeltje kalk in het terrarium wordt geblazen. In een 40 cm hoog terrarium is de lucht bij de bodem, onder een 40 Watt spot, binnen vijf seconden
  CPU cooler
Een oude computerventilator
(cpu cooler) met transformator.
het terrarium uit. Ook kleine ventilatoren kunnen gebruikt worden. Een geluidloze 12 of 24 volts computerventilator (cpu cooler) is via een nodige transformator op een goede sterkte te stellen. Ze zijn al vanaf 28 x 28 x 8 mm verkrijgbaar.
Met name vochtige terraria worden nog geventileerd door middel van roosters in de bovenzijde en geheel onder in de voorruit. Dit geeft een goede luchtverversing, mits er geen dieren op de tocht liggen, waardoor ze longontsteking kunnen krijgen.

Glasmaten
Teken, als de planning en de tekening af zijn, tot op de millimeter nauwkeurig uit hoe groot elke ruit moet zijn. De bodemruit ligt altijd tussen de staande ruiten. Zet de laatste nooit op de bodemruit. Plaats de voorruit tegen de zijruiten aan en niet andersom. Houd rekening met de glasdikte en met een plm. 1 mm dikke kitlaag. Ga uit van 6 mm dik glas voor 50 tot 100 cm lange of hoge terraria. Gebruik 8 mm dik glas voor 150 tot 200 cm grote bakken. Voor aquaria dient dikker glas te worden gebruikt (zie tabel). Deze tabel is gemaakt met behulp van drie verschillende tabellen. Vandaar dat soms verscheidene waarden per aquariummaat worden genoemd. Gebruik bij twijfel liever te dik dan te dun glas. Ook maakt men bij middelgrote en grote aquaria vaak gebruik van steunstrips langs de bovenzijde en op de aquariumbodem. Daar gaan we hier niet verder op in.

De nodige glasdikte (in mm) voor diverse hoogtes en lengtes
van aquaria (in cm)
Hoogte Lengte
  50 60 80 100 150 200
30 6 6 6 6/8 8/10 10
40 6 6 6/8 8 10 10/12
50 8 8 8 8/10 10/12 10/15
60 8 8/10 10 10 10/12 12/15

Snijden
Glas snijden  
Een goedkope glassnijder, bv. met zes snijwieltjes voor ongeveer een tientje, is voor het eerste geknutsel zeker geschikt. Is wieltje 1 bot, dan kan met een schroevendraaier naar wieltje 2 worden gedraaid. Leg voor het snijden de schone, ontvette ruit op een schone, vlakke tafel. Leg de glasrand op de tafelrand, zodat de glassnijder na het glas niet op de tafel stuitert. Meet nauwkeurig waar de snede moet komen en houd bij het aftekenen rekening met de 2,5 mm ruimte tussen glassnijderrand en glassnijderwieltje. Doop de glassnijder even in terpentine of thinner en zet hem loodrecht op het glas. Oefen een constante, harde druk uit, terwijl de glassnijder langs een rechte lat naar achteren wordt getrokken. Hoe een glassnijder vastgehouden kan worden, wordt op de foto duidelijk. Als het snijden een continu, eentonig, snerpend geluid maakt, ontstaat een dunne, bijna onzichtbare snede.

Afbreken
Glas afbreken  
Leg de snede precies op de tafelrand en breek de ruit af. Soms moet een wel erg dunne strook worden afgebroken. Leg deze dunne strook dan op tafel en druk erop met een houten lat. Een helper breekt vervolgens het brede gedeelte af. Dunne stroken kunnen ook met een (knabbel)tang of met de glassnijder worden afgebroken. De snede wordt dan echter nooit netjes. Schuur scherpe randen met watervast schuurpapier of puimsteen.

Als een ruit fout afbreekt, kan dit verschillende oorzaken hebben.
Onder andere:
- te oud glas
- vuil glas
- vuil tussen tafel en glas (glassplinters)
- fout gesneden, b.v. niet genoeg druk gezet

Lijmen
Kitten  
Het aanbrengen van kit
Glas kan worden verlijmd met transparante siliconenkit op azijnzuurbasis. De kit is beperkt houdbaar en mag niet 'over datum' zijn. De zwarte siliconenkit is alleen geschikt voor kleine terraria. Meestal vermeldt de verpakking of de kit geschikt is voor aquariumbouw. Lijm in een goed geventileerde ruimte. Maak alle oppervlakten vetvrij met terpentine of 'tri'. Veeg het glas, na het schoonmaken, goed droog voor de lijm aan te brengen. Van eventuele vetlaagjes, achtergelaten door bv. terpentine, heeft men dan geen last meer.
Plak de randen af met afplakband. Die moet enkele millimeters van de uiteindelijke kitlaag verwijderd zijn. Snijd de punt van de kitspuit schuin af en breng een constante kitlijn aan. Stuur daarbij de lijmpunt met de wijsvinger, zoals op de foto is te zien.

Andermaal: oefening baart kunst. En gebruik in het begin liever te veel dan te weinig kit. Verlijm de ruiten één voor één, als laatste de voorruit. Een helper kan de twee zijruiten vasthouden als lijm op de achterruit wordt aangebracht. De zijruit kan natuurlijk ook tegen een doos worden gezet. Plak ruiten tijdelijk vast met afplakband. Soms houdt men een andere volgorde aan: zijruit - achterruit - zijruit - voorruit. Eventueel kunnen de binnennaden van een tweede kitlaag worden voorzien. Strijk de lijm (in één beweging) glad met een in afwaswater gedoopte vinger en verwijder direct het afplakband. De kit is na 24 uur droog, waarna verder kan worden gewerkt. Met kit kunnen ook ventilatieroosters en u-proficlen voor schuifruiten verlijmd worden. Wacht nog enkele dagen voordat een aquaterrarium met water wordt gevuld. Ga er vanuit dat de eerste vijf terraria geen pronkstukken zijn, maar gaandeweg zal het steeds beter gaan. Ook vijf-, zes- of achthoekige terraria kunnen dan worden gebouwd, oude aquaria kan men ombouwen tot terraria.

Gevaarlijk stekkerblok
Dit stekkerblok hing onder een lekkend terrarium. Werk veilig!
Stopcontacten hoog!
Plaats stopcontacten hoog en overzichtelijk.

Een aquarium tot terrarium ombouwen
Bij mij thuis staan drie (tweedehands) professionele terraria, enkele zelfbouterraria en maar liefst tien 'ex- aquaria'. De oude aquaria heb ik op verschillende manieren omgebouwd. Maar voordat ik dat doe, maak ik altijd eerst eventuele lekken dicht met kit (en glasplaten). Het terrarium moet misschien ooit eens bevochtigd worden. Ik zal enkele voorbeelden geven van een rechthoekig aquarium zonder ombouw.
Twee deksels  
Twee deksels (nylongaas tussen glasstroken) op een oud aquarium. Kit wordt tussen deksel en aquarium gespoten, dun plastic zorgt ervoor dat de deksels niet vastplakken. Daarna is het terrarium 'krekeldicht'.
1. Knip van geperforeerd metaalplaat (een rooster) één of twee deksels die qua diepte precies boven op het aquarium passen. Monteer in elk rooster één of meer lampenfittingen. Gebruik porseleinen fittingen bij lampen van 80 Watt of meer. Plaats voor de fitting en de lamp een aluminiumplaatje, zodat een goede ventilatie verkregen wordt. Leg op de nog open gedeelten van de bovenzijde één of twee glasplaten. Dit zijn de deksels. Lijm een knikker of glasplaatjes op de deksels, zodat die makkelijk opgetild kunnen worden.
2. Het oeverterrarium met wateragamen op de foto was een aquarium met biologisch filter. De bovenzijde is één groot rooster. De lampenfittingen (oude spotjes) zijn op de voorste steunstrip gelijmd. De overloop is drastisch verlaagd, de waterstand is nog zo'n 15 cm hoog. Met een klein oud aquarium als basis is een landgedeelte gecreëerd. Het filter is onveranderd gebleven, de pomp stuwt het water links via een watervalletje weer het terrarium in. Mijn wateragamen hebben de beschikking over een riviertje (met schoon water).
3. Snijd de voorruit uit het aquarium met dunne en/of stevige scheermesjes en schilmesjes. Snijd de ruit in drie lange stroken. Lijm één strook weer onder tegen de voorzijde, uiteraard nadat de ruiten zijn schoongemaakt. Lijm de andere twee stroken voor en achter op de bovenzijde. Hiertussen kan het rooster worden gelijmd, weer met fitting erin gemonteerd.
  Omgebouwd
Een omgebouwd, oud aquarium, rechtop gezet. Ideaal voor wandelende takken en (zoals op deze foto) sprinkhanen.
4. Zet het aquarium rechtop. Sluit het onderste gedeelte van de voorzijde met glas. In de voorzijde kan ook nog ventilatiegaas worden gelijmd. In de sprinkhanen/wandelende-takken-bak op de foto is een klapdeur met een siliconenscharnier gemonteerd. Deze deur komt tegen de vroegere steunstrips aan. Aan de bovenzijde (de vroegere zijruit) kan weer een ventilatierooster met fittingen worden gemaakt. Natuurlijk kan ook een lichtkapje worden gemaakt, zoals ook op de foto is te zien.

Overig materiaal
Kleine terraria worden nogal eens met pvc gemaakt. Die kunt u ook zelf maken met pvc-platen en lijm. Pvc raakt echter snel bekrast.
Vooral woestijnaquaria kunnen goed van hout worden gemaakt. Het is makkelijk te verwerken en goedkoop. Men kan de bodem, achter- en zijwanden van bv. 15 - 20 mm dikke, watervaste multiplex (WBP-kwaliteit) maken. Bestrijk het hout altijd met bootlak, polyethaan- of polyesterlak, zodat het vrijwel zeker waterdicht wordt. Laat het daarna nog zes weken luchten.
Ook kan glas, plexiglas en/of gaas worden verwerkt in een houten raamwerk. Dit geldt ook aluminium. Dit is gemakkelijk te bewerken. Er zijn aluminiumstaven te koop met draagvleugels voor de ruiten of de ventilatieroosters. Aluminium roest niet. Stellages om terraria in te zetten kunnen prima met aluminium steeksystemen worden gemaakt.

Zie ook Aquarium bouwen